Tarnobrzeg posiada własne, oryginalne tradycje i bogatą historię z całą plejadą postaci znaczących tak w skali regionalnej jak i związanych z wydarzeniami znaczącymi w dziejach Polski. Początki osadnictwa w obszarze obejmującym aktualne granice administracyjne miasta datują się już końcem paleolitu. Zjawiły się tutaj grupy koczowników, trudniących się łowem mamutów. Świadczą o tym liczne wykopaliska, ze szczątkami mamutów włącznie. Odnajdywano je przy wydobywaniu siarki metodą odkrywkową w kopalniach ,,Machów” i ,,Piaseczno”. W następnej epoce – neolicie ( ok.4500 – 1800 p.n.e.) te grupy koczowników zaczęły osiedlać się, podejmując uprawę roli oraz tworząc zaczątki rzemiosła ceramicznego. Proces osadniczy nasilił się w epoce brązu ( 1800 -700 p.n.e.).
W przeciwieństwie do wielu miast, które powstawały na drodze swoistej ewolucji polegającej na przekształcaniu się osad w duże wsie uzyskujące potem prawa miejskie, powstanie Tarnobrzega nastąpiło drogą jednorazowego aktu lokacyjnego wydanego przez króla Zygmunta III Wazę w roku 1593. Aby zrozumieć genezę miasta trzeba cofnąć się do początków XIV wieku, w którym monarchia Piastów była luźnym związkiem księstw-dzielnic. Niebezpieczeństwo zagrażające ze strony Zakonu Krzyżackiego spowodowało, że Władysław Łokietek podjął się dzieła zjednoczenia ziem polskich i restytucji królestwa polskiego. W dziele tym znaczne zasługi położył oddany Łokietkowi rycerz Spicymir herbu Leliwa, którego pochodzenie nie jest znane. Za tę zasługi król nadał w roku 1330 prawa miejskie jednej z wiosek należących do Spicymira. Miastem tym stał się Tarnów, który już w połowie XVI wieku stał się jednym z ważniejszych i piękniejszych miast prywatnych w Małopolsce. Młodszy syn Specymira Rafał ożenił się w 1343 r. z Dzierżką ,dziedziczką Wielowsi ( obecnie osiedle Tarnobrzega), zapoczątkowując wielowiejsko-dzikowską linię Leliwitów, która istnieje po dzień dzisiejszy. Protoplastą zaś tarnowskiej linii Leliwitów, zwanej hetmańską został hetman Jan Tarnowski, który będąc u szczytu sławy zmarł w roku 1561. W kilka lat później umiera jego jedyny syn i dziedzic, skutkiem czego hetmańskie dziedzictwo przeszło w ręce Zofii, siostry ostatniego Leliwity na Tarnowie. Zofia wychodząc za mąż za księcia Ostrogskiego, wniosła mu w wianie rodowe gniazdo. Tak oto Tarnów przeszedł w posiadanie innego rodu. Wówczas Tarnowscy z Wielowsi, dalsi kuzyni hetmana Jana Tarnowskiego uzurpując sobie po nim prawa do splendorów i dóbr, organizują najazd na Tarnów w roku 1570, dając początek niechlubnej tradycji zbrojnego rozwiązywania sporów. Sejm Obojga Narodów nakazał Tarnowskim z Wielowsi ,,wieczyste milczenia” w sprawie Tarnowa, zamykając im na zawsze drogę do grodu Specymira. Jednym z przywódców owego najazdu na Tarnów był Stanisław Tarnowski (1541 – 1609), który z królem Stefanem Batorym brał udział w poskromieniu buntu Gdańska. oraz w wyprawie na Moskwę, w której wyróżnił się szczególnie w bitwach pod Ostrowem i Pleszkowem. Za panowania Zygmunta III Wazy, uczestniczył w kolejnych wojnach, wyróżniając się w bitwie z Tatarami pod Oryninem. Wówczas król obdarzył go starostwem buskim, a także wydaniem aktu lokacyjnego Nowego Tarnowa, nazwanego później Tarnobrzegiem.
Historia Tarnobrzega która liczy ponad 400 lat, podczas gdy obecnie w granicach administracyjnych miasta leżą osiedla o znacznie dłuższej historii. Jest to wcześniej wspomniana Wielowieś, Dzików oraz osiedle Miechocin, będące osadą o średniowiecznym rodowodzie. Fundatorem erygowanej w roku 1185 parafii miechocińskiej był jeden z pierwszych książąt piastowskich, przypuszczalnie książę Kazimierz Sprawiedliwy. Obecny kościół murowany zbudowano ok. roku 1340. W roku 1440 gościł tu największy dziejopisarz polskiego średniowiecza – Jan Długosz. Niedługo potem powstała tu szkoła parafialna, która stała się znaną uczelnią, o wysokim poziomie nauczania, zwaną Akademią Miechocińską, której rektorami byli profesorowie Akademii Krakowskiej. W Dzikowie natomiast, Tarnowscy wybudowali swe gniazdo rodowe w postaci kompleksu zamkowo-parkowego. Do zamku w Dzikowie zjechała się w roku 1734 , patriotycznie nastawiona szlachta polska, zawiązując Konfederację Generalną w obronie prawowitego króla Stanisława Leszczyńskiego. Konfederacja Dzikowska była pierwszym polskim ruchem niepodległościowym, której idee znalazły odzwierciedlenie w dokonaniach Sejmu Czteroletniego.
